पोषण पखवाडा म्हणजे काय?
भारत सरकारच्या महिला व बाल विकास मंत्रालयाच्या पुढाकाराने दरवर्षी मार्च महिन्यात संपूर्ण देशभरात ‘पोषण पखवाडा’ साजरा केला जातो.
हा उपक्रम जनजागृती, आहारविषयक साक्षरता आणि कुपोषण निर्मूलन यासाठी राबवला जातो.
पोषण पखवाड्याच्या माध्यमातून विविध समाजघटकांमध्ये संतुलित आहार, स्वच्छता, पोषणयुक्त अन्नपदार्थ, व्यायाम, माता-बालकांचे आरोग्य या विषयांवर जनजागृती केली जाते.
पोषण पखवाड्याचे उद्दिष्ट
कुपोषण निर्मूलनासाठी समाजाचे सक्रिय सहभाग सुनिश्चित करणे
संतुलित व पोषणयुक्त आहाराची महती जनतेपर्यंत पोहोचवणे
बालक, गरोदर माता, स्तनपान करणाऱ्या महिलांचे आरोग्य सुधारणे
पारंपरिक पोषण स्रोतांचे महत्त्व पटवून देणे
स्वच्छता व आरोग्याविषयी सवय निर्माण करणे
पोषण पखवाड्यातील प्रमुख उपक्रम
पोषण रॅली
आहार प्रदर्शने
अंगणवाड्यांमध्ये पाककला स्पर्धा
स्थानिक पोषण स्रोतांविषयी माहिती
बालविकास व पोषण परिषद
गरोदर महिलांसाठी आहार मार्गदर्शन शिबिरे
वजन मोजणी व आरोग्य तपासणी शिबिरे
“पोषण थाळी” व “पोषण वाटिका” यांचे प्रात्यक्षिक
विविध आहार गटांवरील प्रबोधनात्मक नाट्य, निबंध, चित्रकला स्पर्धा
एकात्मिक बाल विकास सेवा योजना प्रकल्प शिरपूर-2 अंतर्गत पोषण पखवाडा
प्रकल्प शिरपूर-2 मध्ये पोषण पखवाड्याचे आयोजन अत्यंत नियोजनबद्ध, सृजनशील आणि समाजाभिमुख पद्धतीने केले जाते.
खालीलप्रमाणे प्रमुख कार्यवाही केली जाते:
अंगणवाडी केंद्रांवर पोषण कार्यक्रम
प्रत्येक अंगणवाडीत पोषण सप्ताह साजरा केला जातो, जिथे गरोदर माता, बालके, किशोरी मुली यांचा सक्रिय सहभाग घेतला जातो.
‘पोषण थाळी’ चा नमुना सादर केला जातो, ज्यामध्ये घरच्या घरी उपलब्ध पदार्थ वापरून संतुलित आहाराची माहिती दिली जाते.
पोषण रॅली आणि जनजागृती कार्यक्रम
गावपातळीवर बालक, पालक व स्थानिक ग्रामस्थ यांच्या सहभागाने पोषण रॅली काढली जाते.
‘सुपोषित भारत – सशक्त भारत’ या संकल्पनेवर आधारित घोषवाक्य व पोस्टर सादर केले जातात.
ग्रामसभांमध्ये पोषण संवाद
ग्रामसभेत पोषणावर विशेष चर्चा घेण्यात येते.
ग्रामसेवक, आशा वर्कर, आरोग्यसेविका आणि अंगणवाडी सेविकांचा समन्वय ठेवून एकात्मिक सहभाग साधला जातो.
पोषण वाटिका (Nutrition Garden)
काही अंगणवाड्यांमध्ये पोषण वाटिका तयार केल्या जातात – जिथे पालकांना भाजीपाला, फळझाडं, औषधी वनस्पती यांचे महत्त्व पटवून दिले जाते.
शाळांमध्येही विद्यार्थ्यांच्या सहभागाने हंगामी भाज्यांची लागवड केली जाते.
मुलांची आरोग्य तपासणी व वजन मोजणी
अंगणवाड्यांतील सर्व मुलांची वजन आणि उंची नोंद केली जाते.
कुपोषित मुलांवर लक्ष ठेवून त्यांना पूरक पोषण आहार दिला जातो.
शिरपूर-2 प्रकल्पातील पोषण पखवाड्याचे सकारात्मक परिणाम
मुलांमध्ये पोषणाबाबत सवय निर्माण झाली आहे.
पालकांमध्ये घरी संतुलित आहार बनवण्याबाबत जागरूकता वाढली आहे.
अनेक गरोदर व स्तनपान करणाऱ्या मातांनी पोषण आहारात सुधारणा केली आहे.
कुपोषित बालकांचे प्रमाण कमी होत आहे आणि आरोग्यदृष्ट्या सुधारणा दिसून येत आहे.
निष्कर्ष
पोषण पखवाडा हा केवळ एका महिन्याचा उपक्रम नसून आहार व आरोग्याविषयीची जीवनशैली बदलणारा एक जनआंदोलन आहे.
एकात्मिक बाल विकास सेवा योजना प्रकल्प शिरपूर-2 अंतर्गत हा उपक्रम उत्साहाने, समाजाच्या सहभागातून आणि परिणामकारकतेने राबवला जातो.
“पोषणयुक्त भारत, निरोगी भारत – यासाठी प्रत्येक घरात पोषणाची सुरुवात.”
ही भावना घेऊन प्रकल्प शिरपूर-2 कुपोषणमुक्त समाजनिर्मितीकडे आत्मविश्वासाने वाटचाल करत आहे.